Op 21 november 1775 werden er bij notaris Hubertus Winants in Schin op Geul twee stukken land geruild die op de Keutenberg lagen. De eigenaars van de stukken grond waren Jacob Bonten en Hendrik van Loo.
De tekst van de bovenstaande akte luidt als volgt:
Op heden de 21e 9ber 1775 voor mij onderges. Nots. binnen Schin op de Geul residerende ter presentie der getuijgens naer te noemen compareerde den eerz. Hendrick van Loo in eersten houwelijck met d’eerb. Elisabeth Timmers ter eenre, ende den eerz. Jacobus Bonten in eersten houwelijck met d’eerb. Maria Meulleners ter andere zijde, beijde partijen inwoonders der heerlt. Wijlre, verklaerende aengegaen te hebben eene grontpermuttatie waerbij den eersten comparant cedeert aen den tweeden vijf off ses voeten breet uijt eene weijde op den Keutenberg gelegen ende drij en dertig voeten lanck tegens de bouwagie en meesthoff des tweeden comparants afte meten sonder aen precijse maete gehouden te sijn, waertegens den tweeden comparant cedeert aen den eersten eene groote roede lant gelegen aen het rentensboscken, sonnen opgank het bosken, onderg. de erven der krutsheeren, de possessie van heden af, welcke grontpermutatie de comparanten aengegaen hebben sonder dat den eenen aen den anderen eenige penningen tot meerwaerdije ontbuijdelt heeft, dienvolgens caveren partijen voor goede permutatie vrij van lasten except den schat op de weijden ende thiende en schat op ’t lant onder obligatie van dese ende hunne andere goederen en effecten als naer regten met constitutie op alle thoonders totte realisatie waer noodig aldus gepasseert ende gepermutteert die et dato quo supra ten mijns nots. huijse ter presentie van Joannes Wilhelmus Moenen en Alexander Busschops als getuijgen, dit is de merck X van Hendrick van Loo scribere nesciens, dit is de + merck van Jacobus Bonten scribere nesciens, J: W Moenen. Dit is de X merck van Alexander Busschops scribere nesciens,
H. Wijnants
De notariële akte wordt door Jacob onderschreven met een kruisje, de notaris vermeldt er tevens in het Latijns nog ten overvloede bij dat Jacob niet kan schrijven. Als zoon van een boerenknecht in de 18e eeuw was dit niet verrassend. Jacob werd in april 1733 in Engwegen geboren en op de 26e van die maand in de kerk van Schin op Geul gedoopt. Hij was de zoon van Jan Bonten (1705-1782), werkzaam als knecht op de Hoeve Strabeek in Houthem, en de uit Houthem afkomstige Anna Maria van der Schuijren (1698-1761). Doopgetuigen bij zijn doop zijn Goswinus Schreurs en Anna Maria Bonten. Goswinus Schreurs was de echtgenoot van Catharina, een zus van Anna Maria van der Schuijren. Anna Maria Bonten was de zus van Jan Bonten.
Jacob was de vierde zoon van het echtpaar, maar de eerste drie kinderen, de tweeling Peter en Jacob (1730) en Peter (1731) waren allemaal binnen een maand overleden. Na Jacob werd er in 1736 weer een jongetje geboren, die ook weer de naam Peter mee kreeg. In 1738 volgde een meisje met de naam Maria Catharina. De Peter uit 1736 is jong overleden, want in 1743 krijgt de laatste zoon van het echtpaar weer de naam Peter mee. Jacob en Peter waren overigens de namen van de vaders van het echtpaar, Peter Bonten (ca. 1675-1728) en Jacob van der Schuijren (ca. 1670-1755).
Van hun kinderen bereikten alleen Jacob, geboren in 1733 en Peter, geboren in 1743, de volwassen leeftijd. Jacob gaat later op de Keutenberg wonen, zijn broer Peter vestigt zich in Houthem.
Als Jacob 22 jaar oud is, trouwt hij op 2 september 1755 in Wijlre met Maria Anna Mullenaers (ca. 1733-1787), dochter van Christiaan Mullenaers en Agnes de Lief. Getuigen bij het huwelijk zijn Joannes de Lief en Maria Catharina Mullenaers, respectievelijk neef en zus van de bruid. Bij de huwelijksregistratie staat vermeld dat de bruidegom afkomstig is van Strucht en de bruid van de Keutenberg.
Na hun huwelijk gaan Jacob en Maria Anna op de Keutenberg wonen. Hun grond grenst aan Hendrik van Loo, genoemd in de notariële akte waarin zij land ruilen. Aan een andere zijde grenst hun land aan Joannes Bonten, gehuwd met Ida Ackermans, een familietak die waarschijnlijk verwant is aan de tak waartoe Jacob behoort, maar waar de link nog niet gevonden is.
Op de Keutenberg krijgen Jacob en Maria Anna twee zoontjes. De eerste zoon wordt geboren op 1 juli 1757. Bij geboorte is al meteen duidelijk dat het kind in moeilijkheden verkeert en de vroedvrouw voert een nooddoop uit. Het kind overlijdt nog diezelfde dag. Op 18 juni 1759 wordt hun zoontje Aegidius gedoopt in de kerk van Wijlre. Doopgetuigen zijn Aegidius Stevens (1732-1794) uit Walem en Maria Catharina Mullenaers (geb. 1734). Aegidius overlijdt op 8 augustus van hetzelfde jaar. Er worden daarna geen dopen meer geregistreerd van het echtpaar.
Als Jacob 28 jaar oud is, overlijdt zijn moeder Anna Maria van der Schuijren op 7 december 1761. Zijn vader Jan Bonten trouwt vervolgens een tweede keer in 1763 met Maria van IJseren, afkomstig van Ten Esschen. Uit dat huwelijk krijgt Jacob op 30 september 1764 een halfbroer met de naam Joannes Henricus Bonten, geboren in Engwegen en gedoopt in Schin op Geul.
Vanaf 1771 duikt Jacob met enige regelmaat op in archieven van notarissen en schepenbanken. Op 22 mei 1771 koopt hij voor de prijs van 30 pattacons een morgen land van Lambertus Lemmens. Het land ligt op de Keutenberg, in het oosten grenzend aan Nicolaes Mullenbroeck en in het westen grenzend aan Leonardus Franssen.
Na de landruil in 1775 koopt hij even later op 13 december 1775 voor de prijs van 30 stuivers per roede een stuk land ter grootte van 62 kleine roeden, ook gelegen op de Keutenberg, grenzend aan Hendrik van Loo en Franciscus van Eys. Op 2 mei 1776 koopt Jacob Bonten voor de prijs van 32 stuivers per roede een stuk land ter grootte van 48,5 kleine roeden van Franciscus Janssen, gelegen op de Keutenberg, grenzend aan Laurentius Husting en Peter Schoenmackers.
Op 13 november 1776 verkoopt Jacob land aan Willem Caubo en Joanna Catharina Caubo. Het land ligt in de Munder Keuhl en is 55 kleine roeden groot. Hij ontvangt hiervoor 26 stuiver per roede.
Op 25 januari 1777 verschijnt Jacob Bonten als getuige bij notaris Hubert Winants, wanneer Joannes Bonten (ca. 1725-1778) zijn testament opstelt. Onderaan het testament prijkt zowaar onderstaande handtekening van Jacob Bonten, hij heeft blijkbaar leren schrijven in de afgelopen jaren.
Bij volgende notariële aktes in juni en juli 1779 wanneer hij land koopt en verkoopt, wordt echter aan het einde van de aktes weer steevast een kruisje bij zijn naam gezet, waardoor er twijfel was of dit steeds dezelfde Jacob Bonten betrof.
In augustus 1779 verschijnt Jacob Bonten wederom bij notaris Winants. Zijn echtgenote is dusdanig ziek dat de echtgenoten besluiten om een testament op te stellen. Aan het einde van het testament wordt het volgende vermeld:
“ende ondervraegt sijnde door mij nots. aen de testateuren en getuijgen ofte conde schrijven heeft den eersten comparant geantwoort van te vooren wel te hebben connen schrijven maer nu niet meer” en enkele regels later nog eens “Dit is de X hantmerck van Jacobus Bonten verklaert als voor niet meer te connen schrijven“. Na het opstellen van het testament herstelt Maria Anna weer, en gaat Jacob weer door met het kopen en verkopen van land; in 1780 en 1783 koopt hij weer enkele stukken land.
Op 29 januari 1782 overlijdt zijn vader Jan Bonten op 77-jarige leeftijd aan waterzucht, voorzien van alle sacramenten van de kerk. Hij overlijdt op de Keutenberg, dus hij is op zijn oude dag bij Jacob en zijn vrouw komen wonen.
Enkele maanden later, op 3 juni 1782, delen Jacob en zijn broer Peter Bonten de erfenis van hun ouders. De totale waarde van de bezittingen bleek na taxatie 240 gulden te bedragen. Jacob kreeg van Peter de keuze welk erfdeel hij wilde. Jacob koos voor het huis, bouwgrond en de halve morgen land van zijn ouders in Engwegen gelegen plus drie grote roeden land die ook in Engwegen lagen. Dit had tezamen echter een waarde van 180 gulden, waardoor Jacob vervolgens wel 60 gulden aan zijn broer moest overhandigen. Het erfdeel van Peter bestond uit twee grote en vijf kleine roeden laatgrond in Houthem gelegen, ter waarde van 60 gulden en de 60 gulden die hij van Jacob kreeg.
Op 28 april 1787 overlijdt Maria Anna Mullenaers, de echtgenote van Jacob. Zij wordt op het kerkhof van Wijlre begraven.
Een half jaar later trouwt Jacob op 54-jarige leeftijd voor een tweede keer. De bruid is Joanna Catharina Caubo, geboren omstreeks 1742, dochter van Matthias Caubo en Anna Margaretha van Loo. Zij trouwen op 24 september 1787 in de kerk van Wijlre, getuigen zijn Nicolaas von Weerst en Maria Joanna Wierts. Uit dit huwelijk zijn geen kinderen geboren.
Op 25 november 1788 koopt Jacob Bonten een halve morgen land en een stuk land van 25 kleine roeden over van Matthijs Stassen, de man van Jacobs nicht Maria Bonten. Op 29 november 1789 koopt Jacob Bonten twee parcelen land onder de Heerlijkheid Strucht over van Gillis Swaenen voor de prijs van 75 gulden. Deze twee parcelen had Gillis eerder in 1768 in verzettinghe genomen van Jacobus’ ooms Martinus en Bartholomaeus Bonten.
In 1796 wordt Jacob geregistreerd als inwoner op de Keutenberg, wanneer de Fransen een volkstelling houden in hun nieuw grondgebied. Jacob woont samen met zijn vrouw Joanna Catharina Caubo, als beroep wordt schoenmaker (schuster) aangegeven:
Op 11 februari 1812 stelt Jacob Bonten voor de tweede keer zijn testament op. Dit laat hij doen in Gulpen bij notaris Kemmerling. Uit dit testament wordt ook duidelijk waarom Jacob plotseling niet meer zijn handtekening kon schrijven: Hij had last van een bevende hand:
Voor mij Jean Matthieu Kemmerling Notaire Imperial residerende in Gulpen, arrondissement van Maestricht, departement der Nedermaese en in presentie der getuijgens naergenoemt was present sieur Jacobus Bonten, cultivateur woonagtig op Keuteberg gemeente Wilre aan ons Notaris ende getuijgens seer welbekend, gesond van lighaem ende verstand soo als ons Notaris ende getuijgens bij het passeren deses acte gebleeken is, die ons verclaerde hoe dat bij desen wilde disponeren bij uijterste will ten dien verklaert te revoceren alle voorgaande testamenten en heefft ons voorts gedicteert als volgt: Ik institueer tot mijn inserfructuliere erffgenaeme mijne wettige huijsvrouwe Joanna Catharina Kaubo sulks in alle mijne reëele goeders, ik instituere deselve in den eijgendom van alle mijne meubels, beesten en verldgereedschap. Ik instituere mijne naeste vrienden die door de welt tot mijne successie beregtigt sijn naar dood van mijne hier vooren genoemde inserfructuaire erffgenaem in de gemelde reiele naarlaetenschap om sulks ter sijnertijd als vrij eijgengoed te worden aenvaerd. Allentwelcke hij testateur ons selffs gedicteert ten bijweesen des getuijgens door den ondergeschreven notaris eijgenhandig geschreven en aen den testateur in presentie der getuijgens voorgeleesen die ons verclaerd dit alsoo te sijn desselffs testament regeesende dat sulks naer sijn dood volkoomen effect sal sorteren. Vervolgens aan den testateur ende getuijgens gevraegt off sij schrijven konnen en hun naem teekenen, den testateur verklaert dat hij in vroegere tijden heeft konnen schrijven maar dat hij nu door beevinge sijner handen niet kan teekenen, alle getuijgens hebben geantwoord datse schrijven en hun naem konnen teekenen. Aldus gedaen en gepasseert tot Gulpen op heden den elfden februarij achtien hondert en twaelf ter presentie van sieurs Herman Steffanis coopman, Gerard Slegers cabarettar, Hendrick Dodemont schoenmaeker en Nicolaes Leclerc journalier, alle woonagtig in Gulpen, getuijgen hier toe versogt die naer duijdelijke voorlesinge en interpretatie gedaen in de hollandsche spraek aen alle bekend dese behoorlijk geteekend beneffens mij notaris. Den testateur verclaert om reedenen als voorschreven niet te konnen teekenen.
Op 20 november 1820 overlijdt Jacob Bonten in zijn huis op de Keutenberg. De aangifte van zijn overlijden bij de Burgerlijke Stand van Wijlre gebeurt door zijn neef Andreas Schwaenen:
Op heden den een en twintigst November, achttien honderd twintig ten een uren namiddags zijn voor ons Shout, Ambtenaar van den Burgerlijken Stand der Gemeente Wilre, Arrondissement Maastricht, Provincie Limburg, gecompareerd Andreas Schwaanen, woonagtig te Keutenberg Gemeente Wijeler, dagloonder van beroep, oud vijftig jaren, die gezeid heeft neef te weezen van den overleeden en Anton Gustings woonagtig te Keutenberg gemeente Wijlre, landbouwer van beroep, oud zestig jaren, die gezeid heeft nabuur te weezen van den overleden, dewelke ons verklaard hebben, dat op gesteren ten een uren ’s nachts overleden is Jacobus Bonten, man van Joanna Catharina Caubo, zoon van Joannus Bonten en van Anna Maria van der Schuuren, oud acht en tachentig jaeren, geboren te Schin op de Geul, woonagtig op Keutenberg, gemeente Wijlre, gestorven op den Keutenberg in sijn huis. En na gedane voorlezing aan de declaranten hebben zij verclard niet te kunnen schrijven.
De Schout voornoemd, J.W. Beckers
