Genealogie en Stamboom van de familie Bonten

Welkom op de website van de genealogie van de familie Bonten. Deze site is nog ‘under construction’.
Op deze site vindt u (t.z.t.) de verschillende takken van de familie Bonten waarheen onderzoek is gedaan. Tot nu toe betreft dit met name de familietakken die hun oorsprong in het huidige Belgisch en Nederlands Limburg en Nordrhein Westfalen hebben.

Geografische verspreiding

De familienaam Bonten komt al in de 16e eeuw voor in Breda, Maastricht en Brussel. In het Nederlandstalige gebied is later de naam ook terug te vinden in het ruimere gebied van wat tegenwoordig Belgisch- en Nederlands Limburg is. In Amsterdam duiken de namen “van Bonten” en “Bonten Os” op aan het einde van de 16e eeuw, waarbij de beide toevoegingen al gauw komen te vervallen en alleen “Bonten” overblijft. In Antwerpen en Brussel zijn tevens vermeldingen van de naam Bonten in archieven in de 16e eeuw. In Duitsland komt de naam in de 17^e eeuw voor in de regio rondom Krefeld in Nordrhein Westfalen. Ook is er een ‘verdwaald’ huwelijk van een Bonten in Keulen, dit bleek een telg uit een familie Bonten uit Maastricht te zijn.
In de twee Limburgen zijn de eerste concentraties van de familienaam Bonten in de 16e eeuw te herleiden tot Maastricht, Maaseik, Weert en Gulpen. Daarna zien we de achternaam terug bij families in Schinnen, Houthem, Noorbeek, Schin op Geul en Strucht, Tongeren, Tungelroy, Bemelen en Wijlre. Zie ook de verschillende familietakken van de familie Bonten op deze site. De vroegste vermeldingen zijn uit Maastricht, waar in 1545 een Pauwels Bonten stadsontvanger is. In die hoedanigheid laat hij zijn naam vereeuwigen op een gedenksteen boven een van de stadspoorten in Wyck:

Nempt Got voer oghen ende syt voersinnigh en voerdechtich
En laeter neit meer in, ghy en syt dier mechtich
Bemynt beyde uur lanssheeren
Soe blyft ghy altyt in eeren
Gescreven anno MDXLVI Pauwels Bonten Paymeister

Tegenwoordig zijn concentraties van de achternaam (en varianten) terug te vinden in Zuid-Limburg, Noord-Limburg, Rotterdam en Deventer. Kijken we over de grens dan treffen we deze in België vooral aan in de Voerstreek en in Duitsland nog steeds in Nordrhein-Westfalen rondom Krefeld. Honkvaste genen lijken in de familie te zitten.

Herkomst van de naam Bonten

Achternamen zoals wij die tegenwoordig kennen, begon men al te gebruiken in de middeleeuwen. In sommige streken gebeurde dat eerder dan in andere. Het gebruik van achternamen was in Limburg ten opzichte van de huidige noordelijke Nederlandse provincies al relatief vroeg ingeburgerd. Toen het in 1811 onder Napoleon in heel Nederland verplicht werd om een achternaam te voeren, had het overgrote deel van de Limburgers dan ook al een achternaam.
Er zijn meerdere manieren waarop iemand in de middeleeuwen of later aan zijn / haar achternaam kwam. Globaal genomen kunnen achternamen herleid worden naar:

1. De naam van de vader of de moeder
2. De plaats waar iemand vandaan kwam
3. De plek waar iemand woonde
4. Uiterlijke kenmerken of gedrag van iemand
5. Het beroep dat iemand uitvoerde

Met een beetje fantasie kan de achternaam Bonten op al deze manieren verklaard worden. In het Germaans waren Bodo, Bontko en Bont gangbare voornamen. Door -ing achter een voornaam te plakken, werd aangegeven dat de desbetreffende persoon een kind van iemand met die voornaam was; in dit geval Boding en Bonting. Door verbastering / andere uitspraak kan dit uiteindelijk zijn afgezwakt naar Bonten. Dezelfde verklaring kan worden toegepast op de Franse voornaam Boudain (Boudewijn) en het Latijnse Bonitus (de Goede). De naam zou ook kunnen zijn afgeleid van een van de vrouwelijke varianten op een -bert-naam: Lambotte of Albotte die vervolgens is verbasterd naar Botte, Botten, Bonten.
Als we kijken naar plaatsen waarheen de familie vernoemd zou kunnen zijn, dan zijn Beutenaken (vroeger Botenaken genoemd) bij Slenaken in Nederlands Limburg, Bontenaken (Vlaams-Brabant), Beunt (bij Duffel in België), Bonduwe / Bondues (Haut de France in Frankrijk) en Buntelare (bij Aalter in België) mogelijke plaatsen waarheen de familie vernoemd zou kunnen zijn. In de regio Krefeld is er sprake van “In Bonten”, waarschijnlijk was dit een huis of een plaats. Een andere verklaring kan zijn dat er voorouders op een grasvlakte woonden; bunt is een andere naam voor bentgras, een grassoort die in onze regio groeit.
Kijkend naar de naam Bonten in Amsterdam, dan zien we daar eerst toevoegingen bij de familienaam staan. Dit zijn naar alle waarschijnlijkheid de namen van de huizen die door de desbetreffende persoon destijds bewoond werden. In het Amsterdam van de 16e eeuw was het gangbaar dat ieder huis een naam had. De naam van het huis stond op een houten uithangbord dat aan de gevel was bevestigd. Wanneer je als inwoner van Amsterdam bij de notaris iets op papier wilde laten zetten, dan werd daarbij het huis waarin je woonde achter je naam gezet. Jacob die in herberg “Den Bonten Osch” woonde, werd bijvoorbeeld Jacob Bonten Osch genoemd. Deze naam kan vervolgens als achternaam zijn aangenomen, waarbij alleen het stuk “Bonten” is overgebleven.
Uiterlijke kenmerken waar de familienaam van zou kunnen zijn afgeleid, liggen voor de hand; een voorouder die een voorliefde voor bonte, veelkleurige kleding had, of een voorouder die alleen bont droeg, het zou zomaar kunnen. Of misschien was er een goed uitziende Franse voorouder met de naam Jan en is de familienaam een verhaspeling van Beaujean.
Ook gedrag zou een verklaring voor de naam kunnen zijn. In het Frans is ‘beau temps’ of ‘bon temps’ naast het letterlijke mooi weer ook een manier om te zeggen dat iemand vriendelijk en opgewekt is. Daarnaast zou het uiteraard ook kunnen verwijzen naar iemand die het steeds te bont maakte.
Kijken we naar verklaringen die met beroepen te maken hebben, dan hebben we ook meerdere opties. In het Nederlands liggen beroepen gerelateerd aan het maken en verkopen van bont voor de hand. In het Oudfrans is een ‘Bottel’ iemand die laarzen verkoopt en / of maakt. Tenslotte kan de naam ook nog afgeleid zijn van het Germaanse “Boote” wat prooi of vangst betekent, wat weer een verwijzing naar een jager zou kunnen zijn.
Tot dusverre is er nog bij geen enkele tak een verklaring voor de achternaam gevonden, dus alle bovengenoemde opties zijn nog mogelijk.

Varianten op de naam Bonten

Tijdens het onderzoek zijn er meerdere schrijfwijzen en afgeleiden van de naam Bonten aangetroffen. Dit valt te verklaren doordat de naam in verschillende plaatsen nèt iets anders uitgesproken wordt, of door het simpele feit dat degene die de naam noteerde, over een slecht gehoor beschikte. Daarnaast spelen in het Zuid-Limburgse verspreidingsgebied ook nog eens de taalgrenzen een rol. In het Frans, Duits en Nederlands kan de naam net iets anders worden uitgesproken, waardoor ook hier afwijkende spelling op kan duiken. Voorbeelden hiervan zijn Bontems en Bontemps tijdens de Franse periode in Houthem en in Voerendaal.
Een voorbeeld van hoe een achternaam verbasterd wordt, is terug te vinden in het boek “Simpelveld en Bocholtz door de ogen van Arnold Dydden 1571-1616”. In het boek wordt vermeld hoe een Willem Katterbont in Luik een overeenkomst met het klooster van Beaurepart afsluit. Vervolgens duikt dezelfde Willem later op bij een notaris in Simpelveld, deze keer wordt zijn achternaam als Cauterbaut geschreven. Andere varianten van zijn achternaam die in het boek vermeld worden, zijn Katterbaut, Cauterbout en Kauterbaut.
Mogelijk is binnen het Nederlandse taalgebied de naam Bonten een variant op de naam Bouten, of andersom. Hetzelfde geldt in het Duitse taalgebied voor de naam Bunten. De verspreiding van deze achternamen komt, al dan niet toevallig, grotendeels overeen. Een voorbeeld waarbij de achternamen Bouten en Bonten bij één en dezelfde persoon worden gebruikt, is Petrus Bonten / Petrus Bouten (ca. 1585 – ca. 1644) pastoor van Berg en Terblijt. Uit eerder genealogisch onderzoek is bekend dat dit een broer van Paulus Bonten, pastoor van Wachtendonk, was. In diverse documenten wordt hij dan ook vermeld als Petrus Bouten, bijvoorbeeld in het testament van zijn zus Gertrudis Bouten. Wanneer hij in Houthem als doopgetuige optreedt, wordt hij door zijn collega-pastoor vermeld als Petrus Bonthen, pastoor in Berg. Zèlf lijkt hij zijn naam ook als Petrus Bonten te schrijven. Zie de onderstaande twee afbeeldingen afkomstig uit respectievelijk het doopregister van de RK Martinus van 1611-1673 en het doopregister van de RK Monulphus en Gondulphus van 1633-1697. Wanneer men een ‘u’ schreef, werd er een streepje boven de letter gezet, zie bijvoorbeeld het woordje filius in de doopregistratie van Houthem en mortuorum in de inscriptie van Berg hieronder. Dit streepje ontbreekt in beide gevallen bij de letter die na de ‘o’ komt in de achternaam.

In de oude kerkregisters wordt de achternaam verbazingwekkend consequent als Bonten geschreven, met Noorbeek als de uitzondering op de regel met varianten als Bent en Bonthen. In de indexen op de kerkregisters en ook met lezen van kerkregisters zijn regelmatig verwisselingen met de achternaam Bouten gemaakt, doordat de ‘n’ en de ‘u’ gemakkelijk verkeerd gelezen kunnen worden, of doordat soms ook simpelweg het streepje boven de u ontbreekt of is vervaagd.
Later in de 19e eeuw zien we afwijkende vormen in kerkregisters, maar vooral bij de Burgerlijke Stand. Nakomelingen van personen met de achternaam Bonten worden onder andere in Heer, Houthem, Schimmert en Voerendaal plots geregistreerd met achternamen als Bonken, Bouten, Bontems en Bontemps.
In Deventer is een variant ontstaan zonder de slot-‘n’, dus Bonte. In Houthem is de variant Bontemps ontstaan. In het Duitstalige gebied is de variant Bunten bekend.

Aanvullingen of opmerkingen?

De takken waarvan de meeste nog levende naamdragers afstammen, hebben hun oorsprong in Weert, Schin op Geul, Wijlre, Bemelen en het Duitse Lank. In verband met privacy-wetgeving worden nog levende personen op deze site standaard niet getoond. Wil je wel getoond worden, neem dan contact op via het contactformulier op deze site.
Een stamboom is nooit compleet. Aan de ene kant groeit deze door geboortes van nieuwe familieleden, aan de andere kant kunnen uit de archieven en kerkregisters tot dusver onbekend gebleven familieleden worden gevonden. Hebt u aanvullingen op de stamboom, schroom dan niet om deze door te geven. Ook dit kan via het contactformulier op deze site.

Onderzoek

Naast informatie over de familie Bonten is op deze site tevens informatie gepubliceerd die tijdens het onderzoek is gedocumenteerd en wellicht handig is voor andere onderzoekers. Denk hierbij aan inwonerslijsten en transcripties van archieven.