Vandaag precies 260 jaar geleden, op woensdag 30 mei 1764, verscheen Joannes Bonten voor de schout en schepenen van Wijlre. Wijlre was in die tijd nog een Vrije Rijksheerlijkheid, die direct onder het Heilige Roomse Rijk viel. Vandaar dat veel van de archiefstukken van deze schepenbank in het Duits zijn geschreven. Zo ook de akte waarin wordt beschreven dat ene Joannes Bonten, getrouwd met zijn tweede vrouw Ida Ackermans, een stuk land koopt.
Oud-Duitse tekst:
Auff heut den 30ten May 1764. Erscheine Voruns Hren Droßsarden de Lipman so dan wilhelm Houtermans, Henrich Kicken, christian Brouwers und peter Schepers schoffen dieser freyer Reichs Herrschafft wylre, Wilhelm Linckens in Erster Ehn sitz mit mit Maria Catharina Caubo, welcher com- parent Erklärte Erblich cedirt und übertragen zu haben, gleich wie thut hier her und Kraft dieses an und in Bezitz von Johan Bonten in Zweyter Ehe mit Ida ackermans alhier präsent und acceptant Nunntzig klein Ruthen Bendt unter den Keutenberg dahier gelegen, Rheingen. Zur ein und anderer seithen der Fußpatt daheselbsten und ter geul fluß, für und umb die Summa von siebenzig funff gulde 10 stubrs, gottes Heller zwey ort, Lyckauf nach lands brauch, ferner bekennet er Verkauffer die alliige Kaufpfennungen durch und auß Händens des ankauffers realiter et effective Empfangen zu haben, ohne daß diese Kauffpfennugen, obgent seine Hanßfrauw einiger maßen an gehen, weilen sie sich in so weith separiret, das ein jeder, zu folg contract zwischen ihren Beyden gethätiget, seine gütheren privatire geneßen und besitzen sollen, sonder das das Einer Von den Von denen anjetzo besitzende oder ferner acqiuirirende Gütheren etwas pratendiren oder forderen könne, Mithin Erklährt er Verkauffer obgenten bendt allerdings loß liber und frey zu fein (:vorbehaltlich schätz und Zehente:) alles unter Verbindung seiner gereyde und ungereyde gütheren jetzige, und zukünfftige also dieselbe gelegen und findtbahr seindt mit bitt wir mäßen gegenwärtigen Kauf und Verkauff Realisiren und approbiren, welche wir Drossard und schaffen obg dan auch Realisirt und approbiret haben, Registrari mandantes jure Domini Territorialis et eupiseunque sulvo, actum ut supra.
Nederlandse vertaling:
Vandaag op 30 mei 1764, verschenen voor ons schout De Lipman, Wilhelm Houtermans, Henrich Kicken, Christian Brouwers en Peter Schepers, schepenen van deze vrije Rijksheerlijkheid Wijlre, Wilhelm Linckens in eerste huwelijk met Maria Catharina Caubo, die verklaarde erfelijk verkocht en overgedragen te hebben en dit hier nog eens bekrachtigt, aan Johan Bonten, in tweede huwelijk met Ida Ackermans, hier aanwezig en acceptant, negentig kleine roeden beemd onder de Keutenberg alhier gelegen. Grenzend aan de ene en andere kant aan het voetpad en de Geul. Dit samen voor de som van 75 gulden en 10 stuivers, aanbetaling 2 oort, lijfkoop volgens gewoontes van het land (*). Voorts bekent de verkoper dat hij het handgeld uit handen van de koper heeft ontvangen, zonder dat dit geld op ook maar enige manier iets met zijn vrouw te maken mag hebben. De verkoper heeft namelijk een contract met zijn vrouw gesloten waardoor zij niet in gemeenschap van goederen samenwonen. Verder verklaart de verkoper dat de verkochte beemd vrij van alle lasten en verplichtingen is, met uitzondering van de schatheffing en tienden. Als waarborg hiervoor gelden alle bezittingen van de verkoper binnen en buiten de schepenbank. Daarom verzoekt de verkoper aan de schout en schepenen om de verkoop goed te keuren en te bekrachtigen, hetgeen schout en schepenen middels deze akte hebben gedaan.
(*) Lijfkoop: Vergelijkbaar met het in Duitsland gangbare Wijnkoop. Koper en verkoper drinken samen op de overeenkomst, de opdrachtgever was normaliter degene die betaalde. In plaats van wijn of bier kon er ook in geld worden betaald.
Doordat in Wijlre de doopaktes over een periode van circa 70 jaar helaas verdwenen zijn, is niet met zekerheid te zeggen wanneer Joannes geboren en gedoopt is. Ook is niet zeker of Ida Ackermans daadwerkelijk zijn tweede echtgenote was. In andere aktes wordt namelijk vermeld dat zij zijn eerste echtgenote was. Wèl was Joannes Bonten de tweede echtgenoot van Ida Ackermans. Zij was in 1728 namelijk al getrouwd met Leonardus Aengeneijnde. Uit Ida’s eerste huwelijk zijn de dopen van tien kinderen geregistreerd in Schin op Geul tussen 1734 en 1749. Mogelijk zijn er in de eerste zes jaar van het huwelijk echter ook nog kinderen geboren in dit gezin. Ida’s eerste echtgenoot overleed op 6 augustus 1749, nog geen half jaar na de geboorte van zijn laatste zoontje Andreas Aengeneijnde (1749-1753).
Op 4 juli 1750 trouwden Joannes Bonten en Ida Ackermans voor de kerk in Schin op Geul. Getuigen bij dit huwelijk waren Joannes Kleintiens (koster van Schin op Geul), Maria Anna Seregh (afkomstig uit Aubel, relatie met het echtpaar niet bekend) en Theresia Schils (relatie met echtpaar niet bekend). Uit dit huwelijk zijn geen dopen van kinderen geregistreerd.
Joannes Bonten en Ida Ackermans verschijnen meerdere keren in archieven van de schepenbanken en notarissen:
Op 21-02-1758 verkoopt Joanna Heuts, ongehuwd, ongeveer 30 jaar oud, aan Joannes Bonten, gehuwd met Ida Ackermans, 33 kleine roeden weiland op de Keutenberg, grenzend aan Jacob Bonten aan de ene zijde, Joannes Bonten zelf aan de andere zijde, gelegen aan een steegje aldaar. Verder verkoopt zij een moestuin van 25 roeden groot, ook op de Keutenberg, grenzend aan Nicolaas Mühlenbrock en Simon Kuppers, aan de straat gelegen. De beide stukken samen kosten 17 pattacons en 5 schillingen Brabants-Maastrichter koers. Als aanbetaling betaalt Joannes 1 oort.
Op 01-05-1758 is Joannes Bonten, in eerste huwelijk met Ida Ackermans, de meestbiedende bij de openbare verkoop van goederen en land van Joseph Gambon. Bij het doven van de brandende kaars was het bod van Joannes Bonten het hoogst, waardoor hij eigenaar is geworden van de volgende parcelen land:
1) 25 kleine roeden akkerland op de Keutenberg, grenzend aan beide zijden aan de Kruisheren, aan een kant aan de wederdeling. Hiervoor heeft hij 16 stuiver per kleine roede geboden. Het land is belast met een halve kop rogge, jaarlijks te betalen aan de Heer van Wijlre.
2) 97 kleine roeden land gelegen in de Groessendelle, grenzend in het zuiden aan de weg, aan de andere kant het bos, aan een kant de weduwe van Melchior Bonten. Hiervoor heeft Joannes 12 stuiver per kleine roede geboden.
3) 60 kleine roeden land aldaar in de Capoun gelegen, grenzend aan twee kanten aan de erfgenamen van Willem Schoenmakers en met een kant aan de wederdeling.
4) 40 kleine roeden land akkerland aldaar, grenzend in het zuiden aan de weg, aan de andere kant de wederdeling en aan een zijde de erfgenamen van Willem Schoenmakers. Voor deze laatste twee stukken land heeft Joannes 10 stuiver per kleine roede geboden.
Op 28-11-1758 laat hij deze aankoop door schout en schepenen van Wijlre bekrachtigen.
Op 09-03-1763 verschenen Gertrudis Heuts, weduwe van Melchior Bonten, en Pieter Bonten, gehuwd met Ida Custers, en Joannes Bonten gehuwd met Ida Ackermans voor schout en schepenen van Wijlre. De weduwe Gertrudis Heuts en Pieter Bonten verkopen hun erfdeel aan Joannes Bonten. De erfenis omvat de volgende zaken:
1) 20 kleine roeden akkerland, gelegen op de Keutenberg in de grote Fäll, gelegen tussen Nicolaas Meulenbroek en de weg.
2) 8,5 kleine roeden akkerland op de Keutenberg, gelegen achter de moestuin, tussen de koper zelf en Peter Schoenmakers.
3) Een halve morgen weideland, gelegen tussen twee stukken land van Joannes Bonten zelf. Dit land is belast als onderpand voor een lening van 75 gulden tegen 5%, die onderdeel uitmaakt van een grotere lening van 150 gulden, gedaan bij de Kapelanie van St. Maarten in Wijck, Maastricht. Joannes Bonten neemt deze lening over en belooft de aflossing van rente en lening voor zijn rekening te nemen.
Voor dit alles samen betaalt Joannes Bonten 22 Gulden en 10 Stuivers aan zijn moeder en broer.
Op 24-02-1773 verkoopt Ida Ackermans land aan haar schoonzoon Egidius (Gillis) Peters, gehuwd met Anna Aengeneijnde.
Op 02-01-1776 koopt Joannes Bonten, in eerste huwelijk met Ida Ackermans, 17 kleine roeden land van Joannes Schoenmakers in eerste huwelijk met Anna Maria Meulenbroich. Het land ligt hinter die Külken, grenzend in het westen aan Joannes Bonten zelf, in het oosten aan de weg. Koopprijs bedraagt 30 stuiver per roede.
Op 18-06-1777 koopt Joannes Bonten, gehuwd met Ida Ackermans, van Peter Janssen gehuwd met Gertrudis van den Hove, 75 kleine roeden land op de Keutenberg voor een prijs van 25 gulden per grote roede. Het land grenst in het oosten aan Henricus van Loo, in het westen aan Joannes Bonten zelf.
Een klein half jaar eerder, op 25-01-1777 had Joannes Bonten reeds zijn testament laten opstellen bij notaris Wijnants in Schin op Geul. Uit dit testament blijkt nog eens dat hij de broer is van Pieter Bonten, gehuwd met Ida Custers. In combinatie met de schepenakte van 09-03-1763 is dan duidelijk dat Melchior Bonten en Gertrudis Heuts de ouders waren van Pieter Bonten en Joannes Bonten. Hun vader Melchior Bonten is op 5 april 1736 op de Keutenberg overleden. Van beide zonen zijn de dopen dus niet meer terug te vinden in Wijlre, maar zij zijn wel allebei buiten Wijlre getrouwd. Joannes in 1750 in Schin op Geul met Ida Ackermans, Pieter in 1754 in Teuven met Ida Custers. Uitgaande van een leeftijd tussen de 25 en 30 jaar voor mannen bij hun huwelijk, zijn zij dus geboren omstreeks 1720-1730.
Joannes Bonten laat in zijn testament alles na aan de kinderen van zijn broer. Daarvan zijn er op dat moment nog drie in leven: Maria Agnes Bonten, Anna Gertrudis Bonten en Peter Bonten.
Na het opstellen van zijn testament heeft Joannes Bonten nog ruim een jaar geleefd. Op 4 juni 1778 overlijdt hij op de Keutenberg, waarna hij zoals hij in zijn testament vraagt, in Wijlre op het kerkhof naast zijn ouders is begraven.
Zijn echtgenote Ida Ackermans overlijdt bijna twee jaar later, op 22 januari 1780 op de Keutenberg. Zij wordt begraven in Schin op Geul. Omdat een schoonzoon uit haar eerste huwelijk de begrafenis moest regelen, is zij waarschijnlijk bijgezet bij het graf van haar eerste man, Leonardus Aengeneijnde.