Menu

Catharina Lipman (ca. 1640-1716)

Op 22 oktober 1674 overleed Anthonius Schavol in Marienberg. Marienberg is tegenwoordig een wijk binnen de Duitse gemeente Übach-Palenberg en het grenst direct aan de noordkant van het Nederlandse dorp Rimburg. In de 17e eeuw was er nog geen sprake van een Nederlandse en Duitse kant van de rivier de Worm, aangezien beide staten in die vorm nog niet bestonden. Marienberg maakte in die tijd deel uit van de heerlijkheid Rimburg, die vanuit kasteel Rimburg bestuurd werd. In het kasteel van Rimburg zetelden de Heren van Boymer (Boehmer), die deze heerlijkheid tot in de 18e eeuw in hun bezit zouden houden.
Ruim elf jaar voor zijn overlijden, op 31 januari 1663, was Anthonius Schavol binnen deze heerlijkheid in het kerkdorpje Marienberg getrouwd met Anna Catharina Lipman, roepnaam Catharina. Zij was een dochter van Wilhelmus Wolfgang Lipman en Anna Vierdenhalven. Vader Wilhelmus Wolfgang was schout van Rimburg, in het Duits ook vaak Schultheiß genoemd. Hij fungeerde als vertegenwoordiger van de Heer van Rimburg en hield toezicht op de rechtspraak, de openbare orde en lokale administratieve zaken.

Kasteel Rimburg, vanuit dit kasteel werd de heerlijkheid Rimburg bestuurd door de Heren van Boymer (Boehmer). Hier zetelden ook de schouten van Rimburg, onder wie Catharina’s vader Wilhelmus Wolfgang Lipman en haar tweede echtgenoot Henricus Osnabrück, die toezicht hielden op de rechtspraak en het lokaal bestuur. Foto: Wikipedia, A. Grundig.

Na hun huwelijk blijven Anthonius Schavol en Catharina Lipman in Marienberg wonen. Daar wordt op 10 oktober 1666 de doop geregistreerd van dochtertje Anna Maria Schavol. Aangezien er op 18 april 1668 weer een dochtertje met exact dezelfde naam wordt gedoopt, is het aannemelijk dat de eerste dochter als zuigeling is overleden. Op 13 januari 1670 wordt een zoontje geboren dat de naam Johannes Wilhelmus Schavol krijgt. Anderhalf jaar voor het overlijden van Anthonius, op 15 mei 1673, wordt tenslotte nog Helena Schavol gedoopt in de kerk van Marienberg.

Na het overlijden van haar eerste echtgenoot blijft Catharina achter met drie kleine kinderen. De combinatie van zorg voor kleine kinderen en zelf werken, was in die tijd nauwelijks mogelijk. Er moest dus gezocht worden naar een nieuwe huwelijkspartner. Bijna twee jaar na het overlijden van Anthonius Schavol staat Catharina dan ook weer voor het altaar van de kerk van Marienberg. Op 15 september 1676 trouwt zij met Henricus Osnabrück. Henricus was een opvolger van Catharina’s vader, ten tijde van zijn huwelijk was ook hij schout van Rimburg. Hij was geboren in Unna op 26 mei 1633, als zoon van Caspar Osnabrück en Margaretha Huick. Henricus en Catharina vestigden zich in Broekhuizen, in het zuiden van de heerlijkheid Rimburg. Uit Catharina’s tweede huwelijk worden vijf kinderen geboren. De dopen van deze kinderen vinden plaats in de St. Willibrordkerk van Merkstein. Hoewel Rimburg een eigen heerlijkheid was, was Rimburg namelijk geen zelfstandige parochie. Voor de kerkdiensten waren de inwoners in het noordelijk deel van de heerlijkheid aangewezen op de kerk van Marienberg en de inwoners van het zuidelijk deel op de kerk van Merkstein. Uitzondering waren iets later de adelijke bewoners van het kasteel Rimburg: Zij beschikten vanaf 1726 over hun eigen kapel bij kasteel Rimburg. Op de plaats van deze kapel zou ruim honderd jaar later het middenschip van de Drievuldigheidskerk van Rimburg komen te staan, toen Rimburg in 1833 eindelijk een eigen parochie werd.

In Merkstein wordt op 12 juli 1677 het eerste kind van Henricus Osnabrück en Catharina Lipman gedoopt. Het is een jongetje dat de doopnamen Franciscus Casparus mee krijgt. Als doopgetuigen staan een Franciscus Lipman en een Sophia Lipman aan het doopvont, waarschijnlijk broer en zus van Catharina. Op 2 februari 1679 volgt de doop van een tweede zoon: Joannes Albertus Osnabrück. Weer twee jaar later wordt hun eerste dochter geboren, een meisje met de doopnamen Sophia Elisabeth. Zij wordt op 12 januari 1681 in de kerk van Merkstein gedoopt. De kerk zit gevuld met mensen uit de bovenste lagen van de gemeenschap. De dopeling krijgt als peettante de vrouwe van Rimburg, barones Sophia Anna Elisabeth Boehmer. In latere kerkelijke registraties wordt de naam van dit kind als Anna Elisabeth geschreven.
Na haar volgt op 9 december 1682 de doop van Anna Margaretha Osnabrück. Doopgetuigen bij haar doop zijn een Caspar Osnabrück en Helena Lipman. Op 18 november 1685 krijgt Catharina Lipman, ze is dan ongeveer 45 jaar oud, haar laatste kind. Dit is een gezonde zoon die op dezelfde dag gedoopt wordt met de doopnamen Casparus Balthasar.

De achternaam van Henricus en zijn nakomelingen wordt overigens steeds verschillend geschreven. In de kerkboeken van Marienberg en Merkstein zien we de volgende varianten:

  • Henricus Osnabrugh (Marienberg, huwelijk 1676)
  • Henricus Osenbruch (Merkstein, dopen 1677 t/m 1685)
  • Henricus Osnabruck (Merkstein, overlijden 1704)

Via de website https://vanosnabrugge.org/ossenbroich.htm valt te lezen dat de naam, zoals die bij de dopen van de kinderen in Merkstein werd gehanteerd, nog het meest correct is. Zij stammen namelijk af van de adelijke familie Van Ossenbroich / Von Ossenbruch. Ossenbroich was het stamslot van dit geslacht, dit lag ten zuidoosten van Kleef en ten zuiden van Emmerich, tegenwoordig in Duitsland gelegen.

Familiewapen van het huis Van Ossenbruch uit het Armorial Gelre (1395-1402)

Van Catharina Lipman zijn, na de doop van haar laatste kind, nog twee kerkelijke registraties bekend. Op 24 maart 1711 wordt zij vermeld als doopgetuige bij de doop van haar kleindochter Anna Catharina Osenbruch. Zij wordt op die dag gedoopt in de kerk van Eygelshoven en is een dochter van Caspar Osnabrück en zijn echtgenote Maria Brull. De grootvader van de dopeling, Henricus Osnabrück, is op dat moment reeds overleden. Zijn plotselinge overlijden op 71-jarige leeftijd staat geregistreerd in de kerkboeken van Merkstein op 14 augustus 1704: Anno quo supra die 14ta Augt. morte subitanea obijt Henricus Osnabruck ex Brauchausen. R. in pace.

Eygelshoven, oude St.Jan-kerk. Hier stond Catharina Lipman als doopgetuige aan het doopvont bij de doop van haar kleinkind Anna Catharina Osenbruch in 1711. Foto: kerkramenindemijnstreek.nl

De laatste kerkelijke registratie van Catharina Lipman betreft ook haar overlijden. De plaats en exacte datum van het overlijden zijn niet bekend. In mei van 1716 noteert de pastoor van Merkstein het volgende: in maijo obijt alibi Anna Catharina Osnabruch oriunda ex Broechhausen et petito fuit pro eadem annus praef. Vertaald betekent dit zoveel als “in mei van dit jaar overleed elders Anna Catharina Osnabruch, inwoonster van Broekhuizen, en op verzoek worden de jaardiensten hier gehouden”. Zij werd ongeveer 76 jaar oud.

Mei 1716: Registratie van overlijden van Anna Catharina Osnabruch, RK St. Willibrord, Merkstein

Maar wat is de link van deze personen met de familie Bonten? Haar dochter Sophia Elisabet, die overigens steeds Anna Elisabeth Osnabruck werd genoemd, trouwde in 1700 in Marienberg met de uit Simpelveld afkomstige Leonardus Wouben (1663-1731). Zij vestigden zich eerst in de parochie Eygelshoven en gingen later op de Molsberg in Simpelveld wonen. Zij kregen twaalf kinderen, waaronder Catharina Wouben (1715-1789). Zij trouwde met Joannes Knols (1714-1778) uit Klimmen. Ook zij woonden op de Molsberg, waar zij zeven kinderen kregen. Hun dochter Anna Catharina Knolts (1756-1817) trouwde in 1774 met Henricus Scheeren (1745-1817) uit Simpelveld. Uit dit huwelijk werden maar liefst veertien kinderen geboren in Simpelveld, waaronder Anna Maria Scheeren (1780-1858). Zij trouwde in 1804 in Simpelveld met Johannes Ploumen (1775-1854) uit Simpelveld. Ook hieruit weer een groot gezin met vier zonen en vijf dochters. Hun dochter Anna Barbara Ploumen (1809-1886) trouwde in 1836 in Simpelveld met Jan Jozef Engels (1814-1898), ook uit Simpelveld afkomstig. Maria Anna Engels (1842-1909), een van hun zeven kinderen, trouwde in 1866 in Heerlen met Antoon Hubert van de Weijer (1829-1903), afkomstig uit Simpelveld, waar hij werkzaam was als gemeenteveldwachter. Uit dit huwelijk werden in Simpelveld twaalf kinderen geboren, onder wie de metselaar Karel Joseph van de Weijer (1884-1924). Hij trouwde twee keer, zijn eerste vrouw werd in 1909 de dienstbode Joanna Maria Winands (1882-1918) uit Bocholtz. Ondanks dat zij maar 36 jaar oud werd, kreeg zij toch zeven kinderen. Hiervan overleden er vijf op heel jonge leeftijd. Een van de twee kinderen die wel een volwassen leeftijd haalde, was Agnes van de Weijer (1914-1980). Zij trouwde in 1937 in Simpelveld met Wiel Bonten (1907-1984) uit Simpelveld. Hij en zijn afstammelingen uit de familie Bonten van de tak Schin op Geul, stammen op deze manier direct af van Catharina Lipman.

Laat een reactie achter

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

fout: Content is protected !!
Scroll naar boven